Sint Annaparochie, 14 april 2021    

Hoe't de Oosterbaans op 't Bildt belânde

Klaas D. Oosterbaan en syn frou Jetske Oosterbaan-Dijkstra op 'e Ouwe-Dyk

'n Paar maanden leden hew ik 'n sery artikeltsys skreven an 'e hnd fan de insinding 'Van haver tot gasolie' der't Doeke K. Oosterbaan 'n priisfraag fan 'e Friese Maatschappij van Landbouw ter gelegenhyd fan 't 125-jarig jubileum met wonnen had. Derin beskreef-y de ontwikkelings op syn bedriif fan na 1945. Hij het ok 'n femilyboek 'Wel en wee' skreven, fooral bedoeld foor syn kines. Dut geeft 'n beeld fan de femily Oosterbaan fan 't momint f dat syn hait Klaas D. Oosterbaan boer wort op de Noorderhoeve onder Tsjummarum. Wy leze over 't ferhuzen na de Ouwe-Dyk, de krisisjaren en de oorlog. Ok dut is te mooi om niet met jim te delen.

Klaas Dankert

Klaas D. Oosterbaan is nag maar 23 jaar at-y in 1901 boer wort op 'n huurplaats met graide en bou an 'e Honnestreek. In 1904 trout hij met Jetske Dijkstra t Minnertsga. De feefokkerij het-y fan huus t metkregen en hij het al gau 'n bst beslag fan 11 12 melkkoeien op 'e stl staan. In 'e naseumer fan 1920 komt de 'uitmuntende sate en landen' op brden. Wil hij der dus boer blive dan mot-y de plaats kope en de algemene ferwachting is, dat dat ok gebeure sil. Derdeur wort d'r op 'e eerste sitting in 'Het Wapen van Barradeel' frij hoog inset op 'e fsonderlike stikken lnd. Soafeul dat 't Klaas Doekes te duur wort. Ferskaidene strykgeldskrivers blive d'r bij de finale ferkoop dan ok tot hur skrik met sitten.

Na de Ouwe-Dyk

Nou mot omsien worre na 'n geskikte plaats om feerder op te boerken. Na 'n paar lopen om 'e nocht krijt Klaas Doekes 'n tip dat d'r an 'e Ouwe-Dyk onder St.-Anne 'n plaats t 'e hnd te koop anboaden wort. Na korte onderhandelings is-y foor honderddzzend gulden koopman en 9 maai 1921 ferhuust de hele hshouwing na 't Bildt. De boer is dan 43 jaar. 't Bedriif is 103 pondemaat ('n klaine 38 ha. of dik 41 morgen) groat en op 'n klain perseeltsy bij huus na lait de hele plaats in bou. Maaitiid 1922 worre de meeste koeien ferkocht; hij maakt 'n bste priis.

'Singe, dan gaat de tiid wat flugger'

Een fan 'e eerste ferbeterings die't op 'e nije plaats anpakt worre is de slim hobbelige liemen skuurreed foorsien fan 'n beton floer. De Ouwe-Dyk is een fan de eerste streken bttent der't elektys komt. D'r wort dan ok 'n elektromotor anskaft om elektrys dorse te kinnen. De rosmln in 't dorshuus wort fdankt.

Zwartje 10

Omdat 't fokkersbloed bij Klaas Doekes 'm oppeneert prebeart-y met 'n paar koeien die't metferhuusd binne na de Ouwe-Dyk weer 'n goed beslag op te bouwen. Deur teugenslag wil dat met de aigen koeien niet lukke en derom worre d'r 'n paar keer

inkelde ankocht. Soa ok 'n kalve pink fan P. Hilverda t Marsum. Deuze Zwartje 10 is fan goed bloed maar se is soa mager as brandhout en 'nsjoch'. Die eerste keer bringt se ok nag 's twee kalfys op 'e wereld. De melkopbringst kin dat eerste jaar dan ok gyn swetsen lije, maar 't fetgehalte is poerbst. De koe ontwikkelt hur wonderbaarlik goed en na ferloop fan 'n minnig jaren bestaat 't hele beslag t fstammelingen fan Zwartje 10.

In 't eerste jaar wort onder 't flas op 't 'Groat Morgen' achter de dyk op 't Nij-Bildt grs saaid. 't Jaar derop wort ok 't naastlgend perseel, de 'Twee en een Fandel' graide. Deuze baide stikken lnd lge dicht bij huus en 't is hier sware grnd. De feestapel wort gelaidelik an tbraid tot soa'n 10 12 melkkoeien; dat is deur een melker te behappen. In 1926 kin Klaas D. Oosterbaan fijf stikken lnd hure fan buurman Rindert Palsma. Deuze perselen lge oastelik anslttend an syn aigen lnd. En in 1930 komme der nag 's 12 perselen bij.

Singe maakt 't werk lichter

Woensdeg 31 maart 1926 is de lste skoaldg foor de dartienjarige Paulus Beimers. D'r binne gyn twee woorden an smirg maakt; krekt as alle andere erbaaiersjonges gaat-y na de boer. En soa stapt-y de andere offens om ses uur bij Klaas Doekes Oosterbaan over de brg om syn eerst werk opdroegen te krijen. Hij het d'r dan gyn idee fan dat-y fyftig jaar later nag altyd bij Klaas Oosterbaan in dienst is, maar nou bij de darde generasy boer, de pakesger dus. Die eerste put is 't inlgen fan 'e setters op 't 'Sdlike Twee-min-'n-Fandel-West' an Palsma's pd tegaar met nag 'n jonge. 't Is frekte koud en 'e kltten op 'e kouwe klaai binne hard an 'e knien. Anne Kuiken, de man an 'e poatstok het met 'e baide jonges te doen en prebeart hur an 't singen te krijen. Dan gaat de tiid wat gauwer.

De Noorderhoeve an de Honnestreek onder Tsjummarum

Bij gelegenhyd fan 't 50-jarig jubileum fan Paulus Beimers beskriift Doeke Oosterbaan hoe't de karrire fan soa'n erbaaiersjonge in 'e regel ferloopt. Behalve met dat inlgen fan 'e irpels en later 't wieden fan 't flas worre de jonges fooral inset foor 't peerdewerk.'t Begint met een fertroud al wat ouwer peerd foor de sigsagg. Dan hestmis de ploeger helpe as 'ploegdriversjonge' bij 't ploegen met drie of fier peerden. At-y de eerste begnsels fan 't peerdeminnen goed onder de knie het mn de jongkirl met twee peerden ge of kultivatere. Al gau mot-y ok 't ploegen lere. 't Begint met 't stoppel-ploegen met twee peerden, dat kin nag wat lije. Soa klimt-y op tot 't saaiklaar ploegen met twee of drie peerden. De folgende stap is - maar dan is-y hest folleerd peerdeman - 't moeilike op smle akkers ploegen met drie of fier peerden. Der komme dan de ipels in. At-y soafeer is mn-y ok al soa nou en dan de laai h met 'n span peerden foor de wagen. 't Op winterfeur ploegen is foorbehouwen an 'e mnly, dat komt d'r echt op an. (Nije week feerder, dan over de krisisjaren)

Dut artikel is ontliend an 'e femilykroanyk 'Wel en wee', skreven deur Doeke K. Oosterbaan en ferskenen in It Ark, ferenigingsbld fan de Afron, Friese Ver. Voor Landbouwhistorie, nummer 77.

Bron: De Bildtse Post